Coinbhinsiún na NA um Chearta an Linbh (CNACL)

Tá na cearta seo ag gach leanbh, is cuma cé hiad féin, cá bhfuil siad ina gcónaí, cad a dhéanann a dtuismitheoirí, cén teanga a labhraíonn siad, cad é a reiligiún, cibé acu buachaill nó cailín iad, cad é a gcultúr, cibé an bhfuil siad faoi mhíchumas, cibé an bhfuil siad saibhir nó bocht. Níor chóir caitheamh go héagórach le haon leanbh ar aon bhonn.

Ba chóir do gach duine fásta an rud is fearr duit a dhéanamh. Nuair a dhéanann daoine fásta cinntí, ba cheart dóibh smaoineamh ar an gcaoi a rachaidh a gcinntí i bhfeidhm ar leanaí.

Tá freagracht ar an rialtas a chinntiú go gcosnaítear do chearta. Caithfidh siad cabhrú le do theaghlach do chearta a chosaint agus timpeallacht a chruthú inar féidir leat fás agus do chumas a bhaint amach.

Tá an fhreagracht ar do theaghlach cabhrú leat foghlaim conas do chearta a fheidhmiú, agus a chinntiú go gcosnaítear do chearta.

Tá sé de cheart agat a bheith beo.

Tá sé de cheart agat ainm a fháil, agus ba cheart go n-aithneodh an rialtas é seo go hoifigiúil. Tá sé de cheart agat náisiúntacht a fháil (a bheith i do bhall de thír).

Tá sé de cheart agat aitheantas a fháil – taifead oifigiúil ar cé tú féin. Níor cheart d’aon duine é seo a bhaint uait.

Tá sé de cheart agat cónaí le do thuismitheoir(í), mura rud é go bhfuil sé olc duit. Tá sé de cheart agat cónaí le teaghlach a thugann aire duit.

Má tá cónaí ort i dtír eile seachas áit atá do thuismitheoirí, tá sé de cheart agat a bheith le chéile san áit chéanna.

Tá sé de cheart agat a bheith cosanta ó fhuadach.

Tá sé de cheart agat do thuairim a thabhairt, agus do dhaoine fásta éisteacht leat agus é a ghlacadh dáiríre.

Tá sé de cheart agat rudaí a fháil amach agus an rud a cheapann tú a roinnt le daoine eile, trí labhairt, líníocht, scríobh nó ar aon bhealach eile mura ndéanann sé dochar nó cion ar dhaoine eile.

Tá sé de cheart agat do reiligiún agus do chreidimh féin a roghnú. Ba chóir do do thuismitheoirí cabhrú leat cinneadh a dhéanamh cad atá ceart agus mícheart, agus cad is fearr duit.

Tá sé de cheart agat do chairde féin a roghnú agus páirt a ghlacadh i ngrúpaí nó iad a chur ar bun, chomh fada agus nach bhfuil sé díobhálach do dhaoine eile.

Tá an ceart agat chun príobháideachas.

Tá sé de cheart agat eolas a fháil atá tábhachtach do do leas, ó raidió, nuachtáin, leabhair, ríomhairí agus foinsí eile. Ba chóir do dhaoine fásta a chinntiú nach bhfuil an t-eolas atá á fháil agat díobhálach, agus cabhrú leat an fhaisnéis atá uait a aimsiú agus a thuiscint.

Tá sé de cheart agat go dtógfaidh do thuismitheoir/do thuismitheoirí thú más féidir.

Tá de cheart agat a bheith cosanta ó bheith gortaithe agus drochíde, i gcorp nó in aigne.

Tá sé de cheart agat cúram agus cúnamh speisialta a fháil mura féidir leat cónaí le do thuismitheoirí.

Tá sé de cheart agat cúram agus cosaint a fháil má uchtaíodh thú nó má tá tú faoi chúram altrama.

Tá sé de cheart agat cosaint agus cúnamh speisialta a fháil más dídeanaí thú (má cuireadh iallach ort do theach a fhágáil agus cónaí i dtír eile), chomh maith leis na cearta go léir sa Choinbhinsiún seo.

Tá sé de cheart agat oideachas agus cúram speisialta a fháil má tá míchumas ort, chomh maith leis na cearta go léir sa Choinbhinsiún seo, ionas gur féidir leat saol iomlán a chaitheamh.

Tá sé de cheart agat an cúram sláinte is fearr is féidir a fháil, uisce sábháilte le n-ól, bia cothaitheach, timpeallacht ghlan agus shábháilte, agus faisnéis chun cabhrú leat fanacht go maith.

Má tá tú i do chónaí faoi chúram nó i gcásanna eile as baile, tá sé de cheart agat breathnú ar na socruithe maireachtála seo go rialta féachaint an bhfuil siad an ceann is oiriúnaí.

Tá sé de cheart agat cúnamh a fháil ón rialtas má tá tú bocht nó i ngátar.

Tá sé de cheart agat bia, éadaí, áit shábháilte le cónaí ann agus do bhunriachtanais a chomhlíonadh. Níor chóir duit a bheith faoi mhíbhuntáiste ionas nach féidir leat a dhéanamh go leor de na rudaí is féidir le leanaí eile a dhéanamh.

Tá an ceart agat oideachas ar ardchaighdeán a fháil. Ba chóir duit a spreagadh chun dul ar scoil go dtí an leibhéal is airde is féidir leat.

Ba chóir go gcabhródh d’oideachas leat do chuid buanna agus cumais a úsáid agus a fhorbairt. Ba chóir go gcabhródh sé leat freisin foghlaim conas maireachtáil go síochánta, an comhshaol a chosaint agus meas a bheith agat ar dhaoine eile.

Tá sé de cheart agat do chultúr, do theanga agus do reiligiún féin a chleachtadh – nó aon cheann a roghnaíonn tú. Teastaíonn cosaint speisialta ar an gceart seo ó ghrúpaí mionlaigh agus dúchasacha.

Tá sé de cheart agat chun súgradh agus scíth a ligean.

Tá sé de cheart agat cosaint a fháil ón obair a dhéanann dochar duit, agus tá sé go dona do do shláinte agus d’oideachas. Má oibríonn tú, tá sé de cheart agat a bheith sábháilte agus íoctha go cothrom.

Tá sé de cheart agat cosaint a fháil ó dhrugaí díobhálacha agus ón trádáil drugaí.

Tá sé de cheart agat a bheith saor ó mhí-úsáid ghnéasach.

Níl cead ag aon duine tú a fhuadach nó a dhíol.

Tá sé de cheart agat cosaint a fháil ó aon chineál dúshaothraithe (leas a bhaint astu).

Níl cead ag aon duine tú a phionósú ar bhealach cruálach nó díobhálach.

Tá sé de cheart agat cosaint agus saoirse ó chogadh. Ní féidir iallach a chur ar leanaí faoi 15 dul isteach san arm ná páirt a ghlacadh i gcogadh.

Tá sé de cheart agat cabhair a fháil má tá tú gortaithe, faillí nó droch-chóireáil.

Tá sé de cheart agat cúnamh dlíthiúil agus cóir chothrom a fháil sa chóras ceartais a thugann urraim do do chearta.

Má thugann dlíthe do thíre cosaint níos fearr do do chearta ná na hairteagail sa Choinbhinsiún seo, ba cheart go mbeadh feidhm ag na dlíthe sin.

Tá sé de cheart agat do chearta a bheith ar eolas agat. Ba chóir go mbeadh eolas ag daoine fásta ar na cearta seo agus cabhrú leat foghlaim fúthu freisin.

Míníonn na hailt seo conas a oibreoidh rialtais agus eagraíochtaí idirnáisiúnta ar nós UNICEF chun a chinntiú go gcosnaítear leanaí lena gcearta.