Feachtas d’Ionchrprú an OCO

Chuirfeadh sé iallach ar athmhachnamh a dhéanamh ar fud na seirbhíse poiblí agus na státseirbhíse ó thús gach próisis ionas go gcaithfí leanaí a chur san áireamh i gCONAÍ. Leis na cearta seo sa dlí, is féidir cinnteoirí a bheith cuntasach.  

Bhraithfí tionchar praiticiúil an ionchorpraithe thar réimsí éagsúla:

a) Measúnuithe Tionchair Éigeantacha um Chearta an Linbh:

Ceanglaítear ar lucht déanta beartas agus ar údaráis phoiblí measúnuithe foirmiúla a dhéanamh sula dtabharfar isteach dlíthe nua nó sula ndéantar mórchinntí beartais. Cuireann sé seo iachall ar aistriú ó réitigh imoibríocha go breithniú córasach, coisctheach ar chearta leanaí.

Sampla 1: Tá samhail nua á moladh ag an Rialtas chun acmhainní a chinneadh do SNAanna. Bheadh ar an Rialtas agus ar an Roinn Oideachais measúnú a dhéanamh ar an gcaoi a bhféadfadh na hathruithe dul i bhfeidhm ar chearta, folláine, rannpháirtíocht agus forbairt leanaí sula dtéann siad ar aghaidh. Bheadh orthu dul i gcomhairle le leanaí freisin.

Sampla 2: Tá leanaí á nochtadh d’ábhar díobhálach ar líne trí halgartaim. Bheadh bunús dlí i bhfad níos láidre ag an Rialtas chun cuideachtaí meán sóisialta a choinneáil cuntasach lena chinntiú go bhfuil ardáin sábháilte agus go n-urramódh siad cearta leanaí. Bheadh sé de chumhacht acu sainordú a thabhairt do chuideachtaí measúnuithe tionchair ar chearta leanaí a dhéanamh sula mbeadh rochtain ag ardán nó táirge ar leanaí. Ní cheadófaí algartaim do dhaoine faoi 18 mbliana d’aois.

b) Ceart Cúiteamh Dlí agus Cuntasacht:

Faigheann leanaí agus a dteaghlaigh an cumas údaráis phoiblí a choinneáil cuntasach go dlíthiúil. Má sháraíonn comhlacht rialtais nó seirbhís stáit ceart linbh (amhail rochtain ar oideachas nó cúram sláinte), is féidir le cúirteanna réiteach dlíthiúil a sholáthar.

Sampla 1: Teipeann ar údarás áitiúil cóiríocht oiriúnach a chur ar fáil do theaghlach gan dídean a bhfuil leanaí acu.
D’fhéadfadh an leanbh nó na daoine a ghníomhaíonn ar a son a mhaíomh gur sáraíodh a gcearta chun forbartha, cosanta agus caighdeán maireachtála leordhóthanach agus go lorgódh siad réiteach dlíthiúil chun cóiríocht oiriúnach a fháil.

Sampla 2: Tá leanbh faoi chúram curtha i socrúchán ar leith óna dheartháir nó deirfiúr agus ní fheiceann sé iad ar bhonn rialta.
D’fhéadfadh an leanbh nó iad siúd a ghníomhaíonn ar a son a mhaíomh gur sáraíodh a gceart chun a leas is fearr a mheas agus a gceart chun saol an teaghlaigh, rud a d’éiligh ar Tusla socrúchán a aimsiú lena dheartháir nó deirfiúr.

c) Aistriú Cultúrtha:

Léiríonn taithí in Albain go gcothaíonn ionchorprú díreach “cultúr measa” níos doimhne do leanaí mar shealbhóirí cearta neamhspleácha seachas mar fhaighteoirí éighníomhacha cúraim. Bíonn baint rialta ag leanaí le dearadh beartais agus seirbhísí a théann i bhfeidhm orthu.

Sampla: Bheadh tionchar níos mó ag Comhairlí Óige agus Painéil Chomhairleacha Óige agus Leanaí ar an Dáil, Ranna Rialtais agus Comhlachtaí Poiblí toisc go n-aithnítear rannpháirtíocht mar cheart dlíthiúil, ní hamháin dea-chleachtas. Bheadh ar gach státseirbhíseach agus seirbhíseach poiblí dul faoi oiliúint um chearta leanaí chun na prionsabail seo a ionchorprú ina gcleachtas.

d) Úsáid Níos Fearr Acmhainní Poiblí agus Torthaí Níos Fearr:

Aistríonn sé déanamh beartais i dtreo cosc agus idirghabháil luath mar ní mór ceart leanaí a mheas ag an tús agus ní mar iarmhachnamh. Chinnteodh sé go mbeadh gach cinneadh buiséadach á threorú ag cearta leanaí, rud a chinntíonn go bhfuil an Stát ag úsáid a n-acmhainní a mhéid is féidir chun cearta leanaí a chosaint agus a chur chun cinn.

Sampla: Tá acmhainní suntasacha á gcaitheamh ag Tusla ar shuíomhanna príobháideacha neamhbhrabúis neamhrialaithe, rud a fhágann go mbíonn torthaí díobhálacha ann do leanaí a bhfuil cúram agus cosaint de dhíth orthu.

Bheadh ar an Rialtas acmhainní leordhóthanacha a dhíriú chuig Tusla ionas go bhféadfaidís socrúcháin rialaithe, neamhbhrabúis a sholáthar a fhreastalaíonn ar riachtanais iomlánaíocha leanaí agus daoine óga, rud a d’fhágfadh torthaí níos fearr do leanaí agus do dhaoine óga. Chinnteodh sé freisin go gcuirfí acmhainní leordhóthanacha ar fáil do thacaíochtaí luath-idirghabhála do theaghlaigh i ngéarchéim, rud a chuirfeadh cosc ar leanaí dul isteach sa chóras cúraim ar an gcéad dul síos.

Tá. Albain le déanaí in 2024, chomh maith leis an Iorua, an tSualainn agus an Afraic Theas. Mar sin, tá a fhios againn gur féidir é a dhéanamh. Trí CNACL a ionchorprú go hiomlán i ndlí na hÉireann, bheadh Éire chun tosaigh san AE ar chearta leanaí.

Ní cheadaíonn Bunreacht na hÉireann comhaontú idirnáisiúnta a bheith mar chuid den dlí intíre mura gcinneann an tOireachtas dlí a dhéanamh de. Mar gheall air seo, níl aon stádas dlíthiúil ag an CNACL in Éirinn. Mar sin…

• Níl aon oibleagáid ar ranna rialtais, ar chomhlachtaí poiblí, ar chúirteanna, na cearta san CNACL a chur san áireamh agus reachtaíocht nó beartais á ndréachtú, cinntí a dhéanamh, nó seirbhís a sholáthar do leanaí.
  
  AGUS
  
• Ní féidir le leanaí, nó daoine fásta ar a son, caingean dlí a ghlacadh mura bhfuil meas á léiriú ar a gcearta faoin CNACL.

I láthair na huaire níl ach cuid den CNACL ionchorpraithe ag Éirinn, trí chodanna áirithe den CNACL a áireamh i roinnt reachtaíochta.

Ciallaíonn ionchorprú iomlán an CNACL ina iomláine a scríobh isteach i ndlí na hÉireann, ní hamháin i gcodanna áirithe, agus ciallaíonn sé nach ndéantar aon chuid de a athscríobh.

Ciallaíonn ionchorprú díreach go mbeadh téacs dlíthiúil iomlán an CNACL scríofa go díreach i ndlí na hÉireann agus gur féidir le cúirt é a chur i bhfeidhm go díreach.

Ní bheidh. Is féidir an CNACL a ionchorprú sa dlí intíre trí phíosa reachtaíochta neamhspleách. Chumhdódh sé sin raon feidhme iomlán chearta agus saoirsí leanaí faoi CNACL. Chun go dtarlóidh sé seo, ní mór dúinn ceadú an Rialtais do Bhille a chuimsíonn téacs an CNACL sa dlí intíre agus beidh ar an mBille seo a bheith ceadaithe ag an Oireachtas.