Cearta Leanaí i mBaol: Leagtar béim i dTuarascáil Bhliantúil OCO 2025 ar an ngá práinneach atá le CNACL a ionchorprú i ndlí na hÉireann

Cearta Leanaí i mBaol: Leagtar béim i dTuarascáil Bhliantúil OCO 2025 ar an ngá práinneach atá le CNACL a ionchorprú i ndlí na hÉireann

Rinneadh 1,778 gearán faoi sheirbhísí poiblí leanaí chuig Oifig an Ombudsman do Leanaí (OCO) in 2025, agus bhí oideachas (31%), Tusla (20%) agus seirbhísí sláinte (14%) ar bharr liosta na n-ábhar imní ón bpobal. Tá sé seo ag teacht le figiúirí na bliana seo caite. Sonraítear i dTuarascáil Bhliantúil OOL don bhliain 2025, Cearta Leanaí san i mBaol, bliain thar a bheith gnóthach eile ar fud na hOifige, le gearáin ag éirí níos casta agus 15% ag tagairt do níos mó ná gníomhaireacht amháin. As na 1,552 gearán aonair, tháinig 81% ó thuismitheoirí agus 4% ó leanaí iad féin. Chuaigh OCO i dteagmháil le breis agus 2,500 leanbh anuraidh trínár gceardlanna oideachais um chearta, cuairteanna scoile agus obair for-rochtana ar fud na tíre, lena n-áirítear chuig ionaid IPAS agus Soláthair Dhírigh, seirbhísí CAMHS agus ionaid le leanaí gan tionlacan.

In 2025 freisin tháinig roinnt feabhsuithe ar phríomhcheisteanna imní a leag OCO béim leanúnach orthu. Bhí tiomantas ón Rialtas Plean Gníomhaíochta tiomnaithe um Easpa Dídine Leanaí agus Teaghlaigh a fhorbairt, rud atá riachtanach chun dul i ngleic leis na leibhéil do-ghlactha d’easpa dídine leanaí agus teaghlaigh; tacaíocht a thabhairt isteach do chosantóirí linbh sna cúirteanna, saincheist a d’ardaigh muid tar éis ár gcuid oibre le leanaí ar Champas Coinneála Leanaí Bhaile an Oibricigh; agus leanaí a áireamh sa chreat rialála do phacáistí tacaíochta cúram baile rud a bhfuil a fhios againn a dhéanfaidh difríocht mhór do leanaí faoi mhíchumas agus dá dteaghlaigh.

Ag trácht dó ar Thuarascáil Bhliantúil OCO do 2025, dúirt an tOmbudsman do Leanaí, an Dr Niall Muldoon:

Thugamar an teideal, ‘Cearta Leanaí i mBaol’ ar ár dtuarascáil mar creidimid go bhfuilimid ag tráth cinniúnach do chearta ar gach leibhéal. Agus Éire ag ullmhú chun uachtaránacht an AE a ghlacadh i gceann dhá mhí, is féidir leis an Stát a thaispeáint gur ceannaire fíor í san Eoraip ar chearta leanaí, trí dhul i dtreo ionchorprú iomlán agus díreach an CNACL i ndlí na hÉireann. Thabharfadh sé seo le fios go bhfuil Éire, ag am a bhfuil go leor tír ag fágail a dtiomantais idirnáisiúnta ina ndiaidh, ag tabhairt aghaidh orthu.

“Léirítear i gcuid de chás-staidéir na leanaí atá le feiceáil inár dTuarascáil Bhliantúil i mbliana an difríocht a dhéanfadh ionchorprú. Is buachaill óg faoi mhíchumas é Zach*, 10 mbliana d’aois, a chaith an samhradh ag déanamh imní dó faoi chailliúint a SNA leis an oiliúint shaincheaptha dá shainriachtanais, an Meán Fómhair sin. Bhí moill fhada ar na siblíní Rebecca* agus Paul*, 4 agus 5 bliana d’aois, maidir le saincheisteanna múnla a chur ina gceart ina dteach sa Chomhlacht Ceadaithe Tithíochta (AHB). Dá mbeadh an CNACL mar chuid dár reachtaíocht, bheadh leas Zach, Rebecca agus Paul ríthábhachtach nuair a bheadh cinntí á ndéanamh maidir leis na cásanna seo ón tús.

“Tá scéal Adam*, buachaill óg atá faoi réir imní faoi chosaint leanaí ar scoil, le feiceáil againn freisin. Léirítear sa sampla seo freisin imní níos leithne dúinn maidir le leordhóthanacht agus inrochtaineacht na nósanna imeachta gearán reatha i scoileanna. Creidimid go bhfuil sé in am athbhreithniú dáiríre a dhéanamh ar an gcaoi a láimhseáiltear gearáin i scoileanna lena chinntiú go réitítear iad go héifeachtach agus go gcuimsítear guthanna leanaí agus tuismitheoirí.

“Leagtar béim inár dTuarascáil Bhliantúil don bhliain 2025 freisin ar na saincheisteanna comhsheasmhacha a bhaineann le hacmhainní a chur ar fáil do sheirbhísí leanaí. Feicimid é seo gach bliain trí na gearáin faoi liostaí feithimh le haghaidh tithíochta, Measúnú ar Riachtanas (AON), seirbhísí Foireann Líonra Míchumais Leanaí (CDNT), seirbhísí Cúraim Phríomhúil, ganntanas áiteanna scoile, agus CAMHS. Cé nach féidir linn comhlachtaí poiblí a threorú maidir le conas a n-acmhainní a úsáid, is léir go bhfuil drochthionchar suntasach ag na moilleanna seo ar leanaí. Tá sé ráite againn arís agus arís eile go mbaineann buiséid le roghanna agus faoi láthair níl ár bpróiseas buiséid dírithe ar leanaí. Ní gá dúinn ach breathnú ar an €38 milliún a caitheadh ar Shocruithe Éigeandála Speisialta príobháideacha in 2025 mar shampla de sin.

“Ag athmachnamh ar 2025 táim an-bhródúil as obair chrua agus as dúthracht gach ball foirne aonair inár nOifig, agus gan iad siúd, ní bheadh aon cheann de na héachtaí indéanta le bliain anuas. Agus cé go bhfuil go leor dul chun cinn déanta ar shaincheisteanna amhail Aitheantas oifigiúil ar an ngá atá le plean sonrach easpa dídine teaghlaigh, ceartas óige agus an gá atá le maoirseacht ar theaghlaigh leanaí faoi mhíchumas i socruithe cúram baile, tá i bhfad níos mó le déanamh.  Ní mór don Rialtas déileáil le fadhbanna práinneacha amhail an ghéarchéim inár gcóras cúraim do leanaí agus rochtain chomhionann ar sheirbhísí ardchaighdeáin do leanaí ar fud an domhain ar bhonn práinne riachtanach.

“Tá deis ag an Stát a thiomantas do chearta leanaí a thaispeáint trí bhogadh go dtí an CNACL a ionchorprú go hiomlán agus go díreach inár ndlíthe, 34 bliain ó daingníodh é. Tríd an méid sin a dhéanamh, in am ina bhfuil soiniciúlacht ag dul i méid faoi cé acu an bhfuil tábhacht ag baint leis an dlí idirnáisiúnta, áit a bhfuil cearta sa mheá, sheolfadh tír bheag ar imeall na hEorpa – teachtaireacht shoiléir: tá tábhachtach leis anseo.”

CRÍOCH

• 21 May 2026
• Type: Press Release